Dạy học theo phương pháp Dogme [1]: Góc nhìn của một giáo viên

BBT: Lớp học ngày nay dường như đang “ngợp” trong vô số giáo trình, giáo án, tài liệu học tập được biên soạn sẵn cồng kềnh và nặng nhọc; giáo viên quản lý lớp học bằng những kỷ luật hà khắc, có phần rập khuôn trong việc thiết kế bài giảng và tạo không gian học tập thân thiện với học sinh, từ đó làm mai một khả năng và động lực học tập của các em.

Dù trong hoàn cảnh nào, học sinh cũng nên là trọng tâm của lớp học. Bài giảng và các hoạt động trong lớp nên được biên soạn chú trọng đến nhu cầu và khả năng tiếp thu của các em. Nói cách khác, đã đến lúc “đưa học sinh quay lại với vị trí trung tâm lớp học”, việc áp đặt, rập khuôn trong giảng dạy và quản lý lớp học đang dần trở nên lỗi thời rồi.

Phương pháp dạy học mới “nói không với giáo trình” (Phương pháp Dogme) của Scott Thornbury đáp ứng tiêu chí dạy học “lấy học sinh làm trọng tâm” hiện nay. Hãy cùng FLC tìm hiểu về phương pháp Dogme và ứng dụng phương pháp dạy học thú vị này vào lớp học của bạn nhé.

———————————

Bài viết này trình bày quan điểm của một giáo viên về những ý tưởng và nguyên tắc của một phương pháp giảng dạy mới: Phương pháp Dogme .Các mục chính bao gồm:

1.Phương pháp Dogme là gì?

2.Lớp học theo phương pháp Dogme

3.Mục tiêu của người học

4.Giáo án theo phương pháp Dogme

5.Tài liệu học tập theo phương pháp Dogme

6.Ưu điểm

7.Nhược điểm

8.Kết luận

1.Phương pháp Dogme là gì?

Dogme là một triết lý dạy học vượt ra ngoài các phương pháp sư phạm tiêu chuẩn mà chúng ta từng được biết.

Triết lý đằng sau phương pháp này là học sinh chỉ học khi chúng cảm thấy được kết nối tốt và hứng thú với môn học. Nếu học sinh được cung cấp những tài liệu học không phù hợp, không liên quan gì đến bản thân chúng, chúng sẽ chẳng thể tiếp thu hay góp nhặt được bất kì mảng kiến thức nào sau đó. Giải pháp được đặt ra trong phương pháp Dogme về cơ bản bao gồm việc loại bỏ tất cả các tài liệu không liên quan để nâng cao khả năng học tập; và thực tế, là loại bỏ toàn bộ tài liệu, không sử dụng bất cứ giáo trình hay học liệu nào trong lớp học.

Phòng học theo phương pháp Dogme là một nơi “nói không với giáo trình”. Hay có thể nói rằng lớp học theo phương pháp Dogme là một không gian học tập tự do.

Scott Thornbury là người tiên phong trong phong trào cách mạng này. Ông và các đồng nghiệp của mình nhận thấy rằng có quá nhiều lớp học hiện nay đang bị giáo án, giáo trình, sách bài tập, băng đĩa, giấy ghi chú, bộ que Cuisenaire [2], và các mẹo vặt trong học tập thống trị, đến nỗi bản thân học sinh không còn (giả sử chúng đã từng) là trọng tâm của bài học nữa. Vì điều này mà nhóm nghiên cứu của Scott Thornbury đã phát minh ra phương pháp giảng dạy Dogme nhằm đưa học sinh trở lại vị trí trung tâm của lớp học như trước đây.

Có nhiều quy tắc trong phương pháp Dogme, nhưng giáo viên nên cân nhắc lựa chọn và điều chỉnh để tìm ra quy tắc Dogme chuẩn nhất cho từng bối cảnh lớp học của mình. Dưới đây là một số quy tắc chính trong phương pháp Dogme

– Giáo viên nên trao quyền tìm kiếm nguồn tài liệu học tập cho học sinh, hoặc giáo viên có thể chọn bất kỳ nguồn nào họ tình cờ gặp được. Ví dụ, giáo viên và học sinh nên tổ chức tiết học ở thư viện nếu bài giảng liên quan đến Sách.

–  Tất cả các tài liệu nghe nên được biên soạn dựa trên tiêu chí “lấy học sinh làm trọng tâm”.

–  Giáo viên phải luôn đặt mình ở trình độ của học sinh.

–  Tất cả ngôn ngữ được sử dụng trong lớp học phải là ngôn ngữ ‘thực’ thể hiện rõ ràng mục đích giao tiếp.

–  Bài tập ngữ pháp nên được thực hiện một cách tự nhiên không gò ép trong giờ học.

–  Không nên phân chia học sinh theo các nhóm trình độ khác nhau.

2. Lớp học theo phương pháp Dogme

Trong lớp học Dogme của tôi, học sinh thường sẽ không phải ngồi vào bàn học vì tôi cho rằng chúng sẽ khó phát huy được khả năng sáng tạo và phát triển hết mình nếu bị bó buộc trong “khung cảnh nhân tạo” này. Không có lý do gì để bắt học sinh chỉ được sử dụng sách giáo khoa để học thay vì có thể tự do sử dụng vài tờ giấy và một cây bút. Tôi luôn trang bị giấy trắng hoặc bảng trắng trong lớp học để học sinh sử dụng, và nếu có thể, tôi cũng bày trí một số kiểu bàn ghế thoải mái hơn, không gian sàn và đệm rộng rãi hơn, và phát một vài bản nhạc tạo không khí học tập sinh động trong các lớp học lớn. Tuy nhiên, trong một lớp học Dogme ‘thuần túy’ sẽ không có âm nhạc trừ khi âm nhạc được chính học sinh mang đến và phát lên. Bầu không khí lớp học phải thực sự thư giãn và thoải mái. Một khi học sinh hiểu được thế nào là quyền tự chủ và tự kiểm soát việc học của mình, chúng sẽ sẵn sàng tham gia các hoạt động học tập hơn, giáo viên làm chủ các buổi học và áp dụng kỷ luật lớp học đang dần trở nên lỗi thời. Học sinh rồi đây sẽ bước vào lớp học với những ý tưởng mới lạ cùng niềm hăng say học tập, và bạn sẽ là người đứng phía sau tạo điều kiện cho quá trình học tập phát triển, thay vì là người “nhấn chìm” toàn bộ lớp học như trước đây.

3. Mục tiêu của người học

Trước khi xây dựng nội dung chi tiết môn học, tôi luôn bắt đầu năm học mới bằng việc khảo sát kỹ về mục tiêu của người học. Với học sinh nhỏ tuổi, các mục tiêu ngôn ngữ có nhiều khả năng giống nhau hơn, nhưng càng lớn tuổi, chúng càng nhận thức rõ lý do tại sao chúng cần phải học Tiếng Anh cũng như các lĩnh vực liên quan khác. Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng xảy ra đúng trình tự như vậy, và việc dành thời gian tìm hiểu mục tiêu người học ngay khi bắt đầu một khóa học có ý nghĩa rất lớn đối với bản thân học sinh, bởi nó liên quan đến việc đánh giá sự tiến bộ trong cả khóa học hay năm học. Ưu điểm của việc này là sau mỗi bài học, học sinh có thể nhìn lại bảng mục tiêu cá nhân của mình và liên hệ một số hoạt động chúng đã thực hiện trong lớp với ít nhất một trong những mục tiêu mà bản thân đã đặt ra.

4. Giáo án theo phương pháp Dogme

Tôi luôn bắt đầu bài học bằng cách chia nhỏ lớp học thành ba hoặc bốn nhóm. Cách bạn tổ chức, phân nhóm sẽ phụ thuộc vào số lượng học sinh có mặt trong lớp.

Mỗi nhóm sẽ dựa vào phiếu mục tiêu để quyết định những gì chúng muốn học và thực hiện trong bài học. Ví dụ, một nhóm nhỏ muốn học tập kỹ năng nói và ‘thực hành nói trước đám đông’ hoặc ‘nâng cao khả năng sử dụng ngữ pháp chính xác khi nói’.

Sau đó, đại diện các nhóm sẽ lên bảng và viết một vài lựa chọn phổ biến nhất đã được cả nhóm thông qua. Quá trình này diễn ra khá nhanh và sẽ nhanh hơn nữa khi học sinh của bạn dần quen với nó. Tôi thích rời khỏi lớp học lúc đó và quay trở lại khi thời gian thảo luận đã kết thúc và các nhóm đã ghi đủ lựa chọn lên bảng. Tuy nhiên, vì lý do an toàn lớp học, việc rời lớp không phải lúc nào cũng có thể thực hiện được, nên vì vậy, đối với các học sinh nhỏ tuổi, tôi sẽ nói cho các em biết rõ rằng mình sẽ không can thiệp vào quá trình này.

Sau đó, dựa vào những lựa chọn được học sinh ghi lên, tôi biết được các em muốn làm gì, học gì và dùng những mong muốn này để hỗ trợ phần còn lại của bài học.

Có thể bạn sẽ thấy rằng một số học sinh muốn tập trung vào rèn luyện kỹ năng viết trong khi những học sinh khác lại muốn trau dồi kỹ năng nghe. Việc lựa chọn sẽ phụ thuộc vào học sinh và các mục tiêu được ghi trong phiếu mục tiêu của chúng, và cũng sẽ tùy thuộc vào bạn – là người tạo ra các hoạt động học tập để cân bằng việc rèn luyện các kỹ năng khác nhau cho học sinh. Một ví dụ điển hình cho điều này đó là bạn có thể cho lớp học một bài chính tả, trong đó một số học sinh có thể luyện viết, một số có thể luyện nghe, một số khác có thể luyện đọc và một số khác luyện nói với nội dung chung là bài chính tả bạn cung cấp.

5. Tài liệu học tập theo phương pháp Dogme

Tôi thấy sẽ rất hữu ích nếu mỗi học sinh tự tạo cho mình một tập hồ sơ tài liệu học tập, ghi chép lại những thứ mình muốn học và giáo viên sẽ hướng dẫn cách để chúng đạt được những điều đó. Tất nhiên, cách học sinh sắp xếp thứ tự các bài học trong tập hồ sơ tài liệu học tập của mình là tùy ở mỗi em, nhưng giáo viên vẫn nên hướng dẫn chúng ngay từ đầu tuần tự các việc có thể làm. Và tôi cho rằng tốt hơn hết học sinh nên làm tập hồ sơ tài liệu học tập này dưới hình thức đơn ngữ.

Thay vì ghi bản dịch Tiếng Việt bên cạnh các danh từ hay tính từ tiếng Anh, tôi khuyến khích học sinh của mình nên vẽ một bức tranh minh họa đơn giản. Để học sinh có thể học tập độc lập và chủ động hơn, tôi luôn khuyến khích cho các em sử dụng từ điển đơn ngữ và tự do tra cứu từ vựng khi chúng muốn. Điều này làm gia tăng niềm khao khát có được kiến thức của học sinh và chúng có thể dễ dàng nhớ được nghĩa của từ vựng bằng cách tự tra cứu này thay vì tôi trực tiếp giải nghĩa cho chúng.

Một trong những cách tôi khuyên học sinh của mình nên làm theo trong việc lưu giữ các từ vựng đó là sắp xếp và lưu trữ từ vựng theo các chủ đề khác nhau, vì lưu trữ theo kiểu này thường sẽ dễ dàng để tra cứu lại và sử dụng về sau, thay vì ghi chép và sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái hoặc thứ tự thời gian.

6. Ưu điểm

–  Bạn có thể tiết kiệm tối đa thời gian chuẩn bị giáo án và bài giảng của mình.

–  Học sinh của bạn cảm thấy hoàn toàn kiểm soát được việc học của chúng, từ đó nâng cao tinh thần và động lực học tập.

–  Phương pháp này giúp bạn luôn trong tư thế chủ động, sẵn sàng ứng biến với các tình huống lớp học, vì bạn sẽ không bao giờ biết được chính xác điều gì có thể xảy ra trong lớp của mình, vì thế cách duy nhất cho bạn chỉ là tự mình tìm ra hướng giải quyết mà thôi.

–  Bạn có thể đảm đương hầu hết mọi thứ trong công việc giảng dạy khi đã có kinh nghiệm đứng lớp theo phương pháp Dogme.

–  Học sinh của bạn sẽ luôn nhận thức được mục đích, lý do đằng sau mọi việc chúng làm.

7. Nhược điểm

–  Một số học sinh có thể cảm thấy không thoải mái khi học theo phương pháp này lúc đầu, chúng cảm thấy không được “tận tình chỉ bảo” trong các bài học.

–  Giáo viên mới vào nghề có thể cảm thấy khó khăn khi dạy học mà không sử dụng giáo trình. Một số giáo viên có thể bị bó buộc vào một kiểu giáo trình nhất định.

–  Thay vì dạy trong lớp học truyền thống với bàn ghế ngay ngắn và giáo trình hẳn hoi, bạn có thể sẽ phải đối mặt với một lớp học có phần “bừa bộn, không theo trật tự” khi học sinh ngồi tập hợp thành nhóm và học tập ngay trên sàn nhà.

–  Một số giáo viên có thể sẽ cảm thấy vai trò và quyền lực của mình bị suy yếu dần bởi cách tiếp cận lấy học sinh làm trung tâm hơn này.

8. Kết luận

Đối với tôi, lớp học theo phương pháp Dogme khác xa với định kiến ​​về một giáo viên lười biếng không chuẩn bị bài giảng kỹ càng trước khi lên lớp, chỉ bước vào lớp và hỏi “Vậy hôm nay các em muốn học gì nào?”. Lớp học Dogme không chỉ là một lớp học tự do và cởi mở, nó còn bao gồm một cấu trúc ẩn cho phép học sinh tự chủ trong việc học của mình và cho phép học sinh kiểm soát hoàn toàn nội dung và cách thức học tập của chúng. Vai trò của bạn trong lớp học này là hướng dẫn các quy trình và quan sát sự tiến bộ của học sinh trên con đường học tập và trở nên thông thạo Anh ngữ.

Tài liệu đọc thêm

Bạn có thể tham gia các cuộc tranh luận sôi nổi liên quan đến phương pháp giảng dạy dựa trên tương tác lớp học (Dogme) và đóng góp ý kiến bằng cách tham gia diễn đàn thảo luận Yahoo Dogme theo link “http://groups.yahoo.com/group/dogme/”

Jo Bertrand, Giáo viên kiêm Người viết tư liệu tại Hội đồng Anh Paris

[1] Phương pháp Dogme là một phương pháp dạy học được phát minh bởi nhà nghiên cứu Scott Thornbury vào năm 2000, được sủ dụng phổ biến trong các lớp học, đặc biệt là lớp học ngoại ngữ. Cái tên Dogme bắt nguồn từ một phong trào làm phim có tên “Dogme 95” – một phong trào phim tại Đan Mạch diễn ra vào năm 1995, được hưởng ứng bởi đa số các đạo diễn ở đất nước này. Phong trào này đề cao cách làm phim dựa trên giá trị truyền thống của câu chuyện, diễn xuất và chủ đề phim, không sử dụng nhiều phương tiện công nghệ hay kỹ xảo phức tạp. Phương pháp dạy học Dogme cũng vậy, phương pháp hướng đến việc hạn chế và loại bảo việc sử dụng sách giáo khoa, hay giáo trình soạn sẵn trong lớp học và đề cao việc giao tiếp giữa người học và người dạy, từ đó đáp ứng nhu cầu và niềm hứng thú riêng biệt của từng đối tượng học sinh, nâng cao tinh thần và động lực học của các em.

[2] Cuisenaire là một bộ các que có hình khối lập phương nhiều màu với 10 độ dài khác nhau (que ngắn nhất có độ dài là 1cm và dài nhất là 10cm), được sử dụng để dạy các khái niệm số và các phép toán cơ bản của số học.

Tác giả: Jo Bertrand

Nguồn: Dogme: A teacher’s view

Biên dịch: Vũ Phương Quỳnh

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *